51.91 F
Washington DC
May 12, 2021
Satenaw Ethiopian News/Breaking News
Amharic News

ጉራማይሌው ሕገ-መንግሥታችን – ከመርሐጽድቅ መኮንን አባይነህ | Ethiopian News | ዘ-ሐበሻ | Latest News Provider

እኛ ኢትዮጵያውያን ቀደምት አባቶቻችንና እናቶቻችን እንደየትኛውም ቅይጥ ሕብረተ-ሰብ በብዝሀ-ልሳን፣ በባህል፣ በሀይማኖት፣ በጎሳ ወዘተ ስብጥሮች ቢለያዩ እንኳ ከውጭ ጠላት በኩል በጋራ ህልውናቸው ላይ ይቃጣባቸው የነበረውን ማናቸውንም አይነት የቅርብ ወይም የሩቅ ጥቃት ሲመክቱ የኖሩት እርስበርስ እየተደጋገፉና ጭቃና ጨፈቃ እየሆኑ ነበር፡፡ትንሽ የኋሊት ብንሳብ እንኳ በወርቅ ቀለም እንደተጻፈ ዘመናትን የተሻገረውና ገና የሚሻገረው አኩሪ የአድዋ፣ ድል ታሪካቸው፣ ቀረብ ብንል ደግሞ በደም የተከተበው አንጸባራቂ የካራማራ ገድላቸው አጉልቶ የሚያሳየን ይህንኑ የነጠረና የማያወላውል ሀቅ መሆን አለበት፡፡

የዛሬውን አያድርገውና ከ25 ዓመታት በፊት ወራሪው የሻቢኣ ሰራዊት በባድመናበዛላ-አንበሳ ግንባሮች በኩል ወሰን ገስሶና የድንበር መቆጣጠሪያ ኬላዎችን በእብሪት ጥሶ ከፍቶብን የነበረውን የግፍ ጦርነትስ ቢሆን በጽንአት የመከትነው፣ በአሸናፊነት የተወጣነውና የግዛት ሉኣላዊነታችንን ያስከበርነው ጥቃቅን ልዩነቶቻችንን ለጊዜው ወደጎን በመተው መላ ኢትዮጵያውያን ከዳር እስከዳር ተጠራርተንናለአንድ የተቀደሰ አላማ በአንድነት ተሰልፈን አልነበረም እንዴ?

ታዲያ የዘመናዊ እሳቤ ተቋዳሽ የሆነው ይህ ተተኪ ትውልድ ምን አዲስናየተለየ ሁኔታ ቢያጋጥመው ነው የጋራ ግንባር ፈጥሮ የጠላቶቻችንን ድብቅ ሴራ በአፋጣኝ ለማክሸፍና የአገሩን ሉኣላዊነት በተጠንቀቅ ለመጠበቅ የተሳነው እስኪመስል ድረስ መንታ መንገድ ላይ ቆሞና ፍጹም ግራ ተጋብቶ የምንመለከተው?

ኢትዮጵያችን በረዥሙ የመንግሥትነት ታሪኳ የቅርብ ጎረቤቶቿን ይቅርና ሌሎች የሩቅ አገሮችንም ቢሆን የመተናኮል ልማድ የላትም፡፡ በተጻራሪው ይህችኑ ጭምት አገር እስከወዲያኛው ለማፍረስ ወይም ራሷን በራሷ እንድታፈርስ ለመጋበዝና ለማደፋፈር የገዛ ጡት ነካሽና የበሉበትን ወጭት ሰባሪ ልጆቿን ሳይቀር በስፋት እየተጠቀሙ በትጋት የሰሩ የውጭ ጠላቶቻችን ቁጥር ግን የሚናቅ አልነበረም፣ አይደለምም፡፡

እንዳሰቡት አልሆንላቸው ብሎ እንጂ እንደታላቋ ብሪታንያና ፋሽስት ጣልያን ያሉ አውሮፓውያን ቅኝ ገዢዎች በቀሪው የጥቁር አፍሪካ ክፍለ-አለም ባደረጉት ልክ ማሕበረ-ሰቦቻችንን በጎሳና በሀይማኖት እየከፋፈሉ ሀገራዊ አንድነታችንን ሊሸረሽሩ፣ ሉኣላዊነታችንን ሊዳፈሩና አልፏልፎ በለስ የቀናቸው እንደሆነም ግዛታችንን በሀይል ሊቆጣጠሩ በተለያዩ ጊዜያት ተነሳስተዋል፣ ተንደርድረዋልም፡፡

በርግጥ እነዚህ ወራሪ ሀይላት እንደየአመጣጣቸው ነጻነት ወዳድ በነበሩት ጀግኖቻችን የተባበረ ክንድ ክፉኛ እየተደቆሱ አፍረው ቢመለሱም እንደሀገር ዘላቂናሁለንተናዊ ጉዳት አላደረሱብንምማለት ከቶ አይቻልም፡፡ ከሁሉም በላይ ዘመን ተሻጋሪ በሆነ ራስን አብዝቶ የመከላከል ጦርነት ተጠምደን ይበልጥ በልማት ስራው ላይ እንዳናተኩርና እስካሁን ከምንገኝበት የድህነትና የኋላ-ቀርነት አረንቋ ወጥተን የኑሮ ደረጃችን እንዳይሻሻል አይነተኛ መሰናክሎችንጋርጠዉብን አልፈዋል፡፡

ከታሪክ እንደምንረዳው ከሆነ መዋእለ-ዘመናችን እርባና በሌለው የርስበርስ ግጭት የተመላ ነው፡፡ ይልቁንም በዚህ ያልተቋረጠ ሁከት ውስጥ ባእዳን ሀይሎች ባሻቸው ጊዜ እንደልባቸው ሰርገው እየገቡ በግፈኝነት ሲያጠቁንና እንደህዝብ ሲያደሙን የኖሩት አብዛኛውን ጊዜ ይህንኑ ውስጣዊ አለመረጋጋታችንና በሆነ ባልሆነው እርስበርሳችን የምንቆራቆስባቸውን ምቹ አጋጣሚዎች በመደላድልነት ተጠቅመው ነው፡፡

እንዲያ በመሆኑ ይመስላል፣ አለመታደል ሆኖ የእድሜያችንን ያህል አልጎለመስንም፣ በጉልበትም አልደረጀንም፡፡ እምቅ የተፈጥሮ ሀብታችንን በሚገባ አልምተን አልበለጸግንበትም፡፡ ከዚያ ይልቅ እንዳይፈርስ አድርጎ ድህነት ቤቱን ሰርቶብናል፡፡

ብሔራዊ ምጣኔ-ሀብታችን ፍጹም ደካማ ነው፡፡ በቀን ሶስት ጊዜ የመመገብ አቅም ያላቸው ዜጎቻችን ቁጥር እዚህ ግባ የሚባል አይደለም፡፡ ዓመታዊ የመንግሥት ስራዎች ማንቀሳቀሻ በጀታችን ሳይቀር በከፊል የሚሸፈነው ከለጋሽ አገሮችና አለም-አቀፍ ድርጅቶች በኩል ጥብቅ ቅድመ-ሁኔታዎችን ተንተርሶ በሚቸር እርጥባን ወይም ድጎማ መሆኑ ሊያስቆጨን ይገባል፡፡

” በደንባራ በቅሎ ቃጭል ተጨምሮ” ሆነና ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ደግሞ ጭራሹን ሠላምና ፍቅር ከኛ ርቋል፡፡ እርስበርስ ተነጋግሮ መግባባት እንኳን አቅቶናል፡፡ የውጭ ጠላቶቻችን በየመድረኩ መሳቂያና መሳለቂያ አድርገው እስኪያቀርቡን ድረስ የፖለቲካተግባቦታችን በእጅጉ ተወሳስቧል፡፡ በመካከላችን የሚፈጠር አንዳች አይነት የሃሳብ ልዩነት ብቻውን የተሳለ ሰይፍ ያማዝዘንና በጭካኔ ያስተራርደን ጀምሯል፡፡

ከትላንቶቹ ጋር ስንነጻጸር የዛሬዎቹ ኢትዮጵያውያን በእውነቱ ምን እንደነካን አይታወቅም፡፡ ሌላው ቀርቶ የህይወታችንን ሶስት ጉልቻ ስንመሰርትና የዘላቂ ትዳር ጓደኞቻችንን ስናጭ እንኳ በታሪክ አንተ ማነህ አንቺ ማነሽ ተባብለን የማናውቀው ሁሉን አቃፊ ወገኖች ከደደቢት በረሃ እስከደንቢ ዶሎ ጫካዎች ተጠራርተው በመሃላችን የተበተኑ ርኩሳን መናፍስት ባሰራጩልንና ዘግይቶ በተጣባን ኋላ-ቀር የብሔረተኝነት ደዌ ከመለከፋችን የተነሳ በመረረ የዚህ ወይም የዚያ ዘውግ ጥላቻ ተመርዞ በጭካኔ በትር እስከመመታታትና እስከመገዳደል ደርሰናል፡፡

(በትር’ የሚለው የዎል ቃል እንደቀስትና ገጀራ ያሉትን ባህላዊ መሳሪያዎች እያካተተ የሰውን ልጅ በአደባባይ ለማረድ በጥቅም ላይ መዋሉን ስንመለከት ደግሞ አብዝቶ ያመናል፣ ይዘገንነናልም፡፡

ስለሆነም በቶሎ ካልነቃን ከየራሳችን ጉያ በበቀሉ አደገኛ አራሙቻዎች አቀነባባሪነት የተዘረጋልንን የጥፋት ወጥመድ ያለጊዜው ተስፈንጥሮ ጉዳት ከማድረሱ በፊት በብልሃት ካላከሸፍነው በስተቀር እንዳንቀላፋን መቅረታችን ነው፡፡ ይህንን በቅጡ ልብ ልንል ይገባል፡፡

እውነት እውነት እላችኋለሁ፤ በስማችን ሲምሉና ሲገዘቱ ውለው የሚያነጉት ዘር አምላኪ ፖለቲከኞች የየወጡባቸውን ብሔሮች አባላት ቀርቶ ራሳቸውን እንኳ በሶስተኛ ወገኖች ፊት የመወከል ብቃት እንደሌላቸው ከወዲሁ መታወቅ ይኖርበታል፡፡ እንዲያ ቢሆንማ ኖሮ የአንድን ብሔር አባላት መብቶችና ጥቅሞች በፖለቲካ ረገድ ለማስተጋባት ከአንድ በላይ የፖለቲካ ድርጅቶች በአይን-አውጣነት እየተሰለፉ ብዙኃኑን ማደናገራቸው አስፈላጊ ባልሆነ ነበር፡፡

አሁንም ድረስ እንደህ.ወ.ሀ.ት የፖለቲካ ፕሮግራም የሚቆጠረውና በስራ ላይ ያለው የኢፌ.ደ.ሪ ሕገ-መንግሥት ከዜጎች አልቆ ሰማይ የሚሰቅለውና የሚያነግሠው በራሱ መንገድ ‘ብሔሮች፣ ብሔረ-ሰቦችና ህዝቦች’ እያለ በቁልምጫ የሚጠራቸውን  ስብስቦች ነው፡፡ ለዜጎች እውቅና የሚሰጠው በስማ-በለው ሲሆን ‘ወልድ ለስጋው አደላ’   እንደሚባለው መጀመሪያውኑ የብሔር-ብሔረ-ሰቦች ማሽበልበያ ሰነድ ነውና ከግለሰብ መብቶች ይልቅ ለቡድን መብቶች ጥበቃ አብዝቶ ቢያደላና ስስታምነት ቢያድርበት ላይገርመን ይችል ይሆናል፡፡

ከዚህ የተነሳም የሀገሪቱን መሬትና የተፈጥሮ ሀብት ለየመንደሩ ጠባብና ጽንፈኛ ብሔረተኞች እየሸነሸኑ በብቸኝነት ለማደላደልና ለማከፋፈል የሚያስችለውን ስርአት ይዘረጋል፡፡ የዚህ ወይም የዚያ ወገን አይደሉም የተባሉ ዜጎችን ደግሞ መጤዎች ናቸው እያሰኘ ከየመኖሪያ ቀያቸው በባይተዋርነት እንዲፈናቀሉ ያደርጋል፡፡

ይሁን እንጂ ይኸው መናጢ ሕገ-መንግሥት ወረድ ብሎ በሶስተኛው ምእራፍ ስር ሁልቆ-መሳፍርት የሌላቸውንና በግለሰብ ደረጃ ሊከበሩም ሆነ የተሟላ ጥበቃ ሊደረግላቸው የሚገቡትን ዝርዝር ሰብአዊ መብቶችና ዴሞክራሲያዊ ነጻነቶች ጭምር በተቃራኒው አስፍሮ እንመለከተዋለን፡፡ እንዲያውም ይህ አልበቃው ብሎ ሀገሪቱ ከተቀበለቻቸው አለም-አቀፍ የሰብኣዊ መብት ስምምነቶች ጋር ራሱን ለማወዳጀት ጭምር በይፋ ቃል ገብቶ እናገኘዋለን፡፡

እንግዲህ ‘በአንድ ራስ ሁለት ምላስ’ ይሏችኋል ይህ ነው፡፡

ለመሆኑ የየአካባቢውን ሀብትና ሥልጣን አስቀድሞ ለብሔሮች፣ ብሔረ-ሰቦችና ህዝቦች ያለይሉኝታ ሸንሽኖ ለማከፋፈል የወሰነ ልእለ-ሕግ ዜግነታቸውን ብቻ መነሻ በማድረግ አንደኛው ከሌላው ጋር በከፍተኛ ደረጃ ተሰበጣጥረውና ተዋህደው የሚኖሩትን መላ ኢትዮጵያውያን መሰረታዊ መብቶችና ነጻነቶች እኩልና ያለአድልዎ አከብራለሁ ሲል በአስመሳዪነት ቢመጻደቅ ማን አምኖ ሊቀበለው ይችላል?

በመሰረቱ ጉራማይሌው ሕገ-መንግሥታችን የጽንፈኛ ብሔረተኞችን ጠባብና እኩይ ፍላጎት ከማስተናገድ የዘለለ ፋይዳ የለውም፡፡ ይኸው የበላይ ሕግ በአንቀጽ 32 ስር ያጎናጸፋቸውን ከለላ እየተማመኑ በዜግነታቸው ኮርተውና በመላ ሀገሪቱ ተሰራጭተው የሚኖሩት ወገኖቻችን እኮ በተለየ ማንነታቸው ምክንያት ብቻ እየተከበቡ ውጡልን ተብለዋል፡፡ ፈቃደኞች ሆነው ያልተገኙት ከየመኖሪያ ቀያቸው በሀይል ሲፈናቀሉና በላባቸው ጥረውና ግረው ያፈሩት ሀብትና ንብረት ሳይቀር በወሮ-በሎች ሲዘረፍ ወይም በእሳት ተያይዞ እንዲጋይ ሲደረግ ፈጥኖ የደረሰላቸውና ከጥፋት ተከላክሎ የታደጋቸው ክልላዊም ሆነ ፌደራላዊ መድህን አላገኙም፡፡

ከመካከላቸውም ለህዝባዊ ምክክር እንድትሰበሰቡ ተብለው በአካባቢ አስተዳደር አካላት ጥሪ አደባባይ ከወጡና ሸንጎ ከተቀመጡ በኋላ እንደፍሪዳ በጭካኔ የታረዱ፣ ቦንብ የተወረወረባቸው፣ የጥይት እሩምታ እንደበረዶ የወረደባቸውና አልፏልፎም በተኙበት እሳት የተለቀቀባቸው ሰለባዎች ይገኙባቸዋል፡፡

እነሆ ከኦሮምያና ከቤኒ-ሻንጉል-ጉምዝ ክልሎች ብቻ ከመታረድ ተርፈው በአፈሙዝ አስገዳጅነት ከቀያቸው እየተፈናቀሉ በተለያዩ ጊዜያት ወደአማራ ክልል የገቡት አያሌ ዜጎቻችን የዚህ ዘውግ-ተኮር ጫና አይነተኛ ማሳያዎች ናቸው፡፡ መጭው ክረምት ሊገባ በተቃረበበት በአሁኑ ወቅት እንኳ የተጠቀሰው ክልል ከመተከልና ከዎለጋ ዞኖች ተቀብሎ እንደቻግኒ (አዊ)ና ጃሬ (ደቡብ ዎሎ) ባሉ አካባቢዎች በጊዜያዊነት ያስጠለላቸው ተፈናቃዮች አሃዝ ግማሽ ሚሊዮንን ተሻግሯል፡፡:

ይህ ቁጥር በራሱ በአማራ ክልል ውስጥ በቅርቡ ተከስቶ ከነበረው የታጠቁ ቡድኖች ወረራ ጋር በተገናኘ ከሰሜን ሸዋና ከኦሮሞ ብሔረ-ሰብ አስተዳደሮች ሳይታሰብ ተፈናቅለው በደብረ-ብርሃንና በመሀል ሜዳ ከተሞች የተጠለሉትንና ከሶስት መቶ ሺህ በላይ የሚሆኑትን ሌሎች ሰለባዎች አይጨምርም፡፡

እንግዲህ ይህ ሁሉ መከራ በንጹሃን ወገኖቻችን ላይ እየደረሰ ያለው ከግለሰብ መብቶች ይልቅ ለቡድን መብቶች ጥብቅና ቆሜያለሁ በሚለው ፌደራላዊ ሕገ-መንግሥት አነሳሺነትና የርሱ ጭፍጫፊ ውላጆች ሆነው እየተቀረጹ ስራ ላይ እንዲውሉ በተደረጉት የየክልሉ ቁንጽል ሕግጋተ-መንግሥታት አስተግባሪነት መሆኑ ሊሰመርበት ይገባል፡፡

ለዚህ ወይም ለዚያኛው ብሔር የበለጠ እንቆረቆራለን የሚሉ የክልል መንግሥታትና የተዋረድ አስተዳደራዊ እርከኖቻቸው ታዲያ ሰውነትን ይቅርና ዜግነትን በውል ተገንዝቦ ከጎሰኝነት የጸዳ ፍትሃዊ አገልግሎት የመስጠት አቅማቸው እስከወዲያኛው የተሰለበ ሆኖ ቢታይ እምብዛም ሊደንቀን አይገባም፡፡

በሌላ አነጋገር ለምሳሌ በኦሮምያም ሆነ በቤኒ-ሻንጉል-ጉምዝ ክልሎች ውስጥ ሰርቶ ለመኖርም ሆነ መንግሥታችን አጥብቆ እንደሚመኘው ሀብት አፍርቶ ወደብልጽግናው ማማ ለመረማመድ በዜግነት ኢትዮጵያዊ ሆኖ መገኘት ብቻ አይበቃም፡፡ ከዚያ ይልቅ ጉራማይሌው ሕገ-መንግሥታችን እንደሚያበረታታው የኦሮሞ፣ የበርታ፣ የጉምዝ ወዘተ ብሔር ወይም ብሔረ-ሰብ አባል ሆኖ መገኘት ያስፈልጋል፣ በአገልግሎቶች አቅርቦት ረገድም ቢሆን የቀደምትነት መብት ያሰጣል፡፡

ይህ መቸም ለመላው የሰው ዘር የማይበላለጥ ልእልና ካለንና ምንጊዜም ቢሆን ሊኖረን ከሚገባው ትክክለኛ እሳቤ ጋር በጅጉ ይጻረራል፡፡ ቀድሞውኑ የሰው ልጅ ከበሬታና ባለዋጋነት፣ ፈረንጆቹ (The dignity and worth of the human person)፣ ይሉታል፣ የሚመነጨው ከሰብእናው እንጂ ከመጣበት የትውልድ ሀረግ፣ ከሚታቀፍበት የጎሳ መስመር፣ ከሚከተለው ሐይማኖት፣ ከሚናገረው ልሳን እንዳልሆነ ይታወቃል፡፡ ከዜግነቱም እንኳ ሊሆን አይችልም፡፡

ሰውነት ከዜግነት ጋር ሲነጻጸር በብዙ እጥፍ የሚልቅ እሳቤን ያመሰጥራል፡፡ ዜግነት በአገሮች የሉኣላዊነትና የግዛት ወሰን ተገድቦ መንግሥታዊ ጥበቃ የሚደረግለት አቋም ነው፡፡ ሰውነት ግን በጠባዩ ኩሏለማዊ (universal) ይዘት ያለውና መላውን የሰው ዘር የሚያቅፍ ሰፊ ጽንሰ-ሃሳብ መሆኑን እዚህ ላይ በጥሞና ያስተውሏል፡፡

 

Source link

Related posts

መጪው አገራዊ ምርጫው ያለምንም የፀጥታ ችግር እንዲካሄድ ሁሉም ክልሎችና ከተማ አስተዳደርች ትኩረት ሰጥተው መስራት እንዳለባቸው የጠቅላይ ሚኒስትሩ የብሔራዊ ደኀንነት አማካሪ ሚኒስትር ገዱ አንዳርጋቸው አስገንዝበዋል።

admin

የሸኔን እንቅስቃሴ ለማምከን የፌደራል ፖሊስ አባላት ከአካባቢው ሚሊሻ ጋር እየሰሩ ነው

admin

ሰባት የመንግስት የልማት ድርጅቶች 780 ቢሊየን ብር የሀገር ውስጥና የውጭ እዳ እንዳለባቸው ተረጋገጠ

admin